Iguandon jest jednym z najlepiej poznanych dinozaurów – setki jego skamieniałych szkieletów odkryto w Europie i Azji. Usłyszano o nim po raz pierwszy około dwieście lat temu, kiedy to Mary Mantell, żona doktora Gideona Mantella, znalazła tajemnicze zęby na stercie żwiru niedaleko Lewes w hrabstwie Sussex w Anglii. Mary pokazała je mężowi, który amatorsko zajmował się prehistorią. W owym czasie niewiele wiedziano o dinozaurach, gdyż odkrycia ich skamieniałych szczątków były nieliczne. Gideon Mantella zdawał sobie jednak sprawę, że zęby te są niezwykłym znaleziskiem i muszą być bardzo stare. Eksperci uznali, iż należą one do ryby lub dużego zwierzęcia, takiego jak nosorożec. Doktor nie zadowolił się tym stwierdzeniem. Zauważył, że kształtem przypominały uzębienie jaszczurki Iguany, chociaż były dużo większe. W 1825 roku Mantell napisał artykuł, stawiając w nim hipotezę, że są to zęby prehistorycznego gada, którego nazwał Iguandon – co po łacinie znaczy „ząb Iguany”. Kolejne odkrycia szczątków Iguandona pomogły zrekonstruować jego wygląd. W 1842 roku badacz skamieniałości Richard Owen stwierdził, że tajemnicze stworzenie to nie jaszczurka lecz inny typ gada, który już dawno wymarł. Zwierzęta tego gatunku nazwał dinozaurami.
Zęby iguanodona
August 11th, 2009Wenus z Willendorfu
August 9th, 2009Niespełna trzydzieści tysięcy lat temu ludzie zaczęli wyrażać swoje emocje w sztuce. Malowali ściany jaskiń i tworzyli proste rzeźby. Wiele statuetek to wyobrażenia kobiet, które odbiegają od współczesnych kanonów estetyki. Prawie wszystkie figurki, wykonane z kamienia, kości zwierzęcej lub kości słoniowej, przedstawiają krępe i otyłe postacie kobiece. Archeolodzy nazwali je „ Wenus”. Jedną z najstarszych i najbardziej znanych jest „ Wenus z Willendorfu”. To mała, kamienna statuetka kobiety bez twarzy, z olbrzymim biustem i udami. Daleka jest od wyobrażeń estetycznych współczesnego Europejczyka, jednak może być wzorem piękna dla niektórych kultur poza europejskich. Dlaczego paleolityczni artyści rzeźbili kobiety w taki sposób? Jedna z teorii głosi, iż statuetki uosabiają boginie płodności, a jej obfite kształty symbolizują urodzajność ziemi. Możliwe, że kobiety w tamtych czasach wyglądały podobnie jak przedstawiają to figurki. Rzeźby powstawały w okresie ostatniej epoki lodowcowej, kiedy warunkiem przeżycia w mroźnym klimacie było zgromadzenie w organizmie dużych zapasów tłuszczu. Tak naprawdę nikt jednak nie wie kogo te figurki wyobrażają. Trudno ustalić, czy miały one tylko znaczenie estetyczne czy także kultowe.
Szałas z kości mamuta
August 8th, 2009Szczyt ostatniej epoki lodowcowej przypadł około 20 tysięcy lat temu. Dla grup łowiecko – zbierackich przetrwanie w tym okresie nie było łatwe. Wynaleźli oni nowe narzędzia i techniki łowieckie. Zmienił się zarówno krajobraz jak i klimat. Lasy zastąpił otwarty step. Drewno stało się rzadkością, więc ludzie nauczyli się wyrabiać potrzebne rzeczy z materiałów, takich jak kość i poroże. Najważniejsze było schronienie, ale brakowało drewna do jego budowy. Pozostałości szałasu odkryte w Meziriczi na Ukrainie, dają odpowiedź na pytanie, jakich materiałów używano. Mamut by ł jednym ze zwierząt epoki lodowcowej, dostarczającym człowiekowi pożywienia, skóry i kości, które mogły posłużyć jako konstrukcja schronienia. Szałas w Meziriczi został zrobiony z 385 masywnych mamucich kości, ułożonych dookolnie, ściśle obok siebie. Wewnątrz „namiotu” znajdowało się zagłębienie. Resztki węgla drzewnego i popiołu wskazują, że było to miejsce na ognisko. Dwa inne popieliska odkryto na zewnątrz chaty. W jednym z nich sterczące ku górze kości tworzyły rodzaj rusztu do gotowania. Na Ukrainie znaleziono pozostałości wielu podobnych szałasów. Chociaż zawaliły się już dawno, ułożenie kości pozwala archeologom odtworzyć wygląd tych pierwotnych domostw.
Skarby grobowca Zhou
August 7th, 2009Dynastia Shang, pierwszy potężny ród panujący w Chinach, została odsunięta od władzy przez inną wpływową rodzinę – Zhou – około 1122 roku p.n.e. Zhou, którzy pochodzili z doliny rzeki Wie, zapoczątkowali dynastię, utrzymującą się przy władzy przez 800 lat. Czasy, w których przyszło im panować, wymagały wybitnych zdolności politycznych, ponieważ stale rywalizujące państwa walczyły o dominację. W latach 403 – 226 p.n.e. doprowadziło do tak zwanych wojen państwowych, które skończyły się wraz z ustąpieniem dynastii Zhou i objęciem rządów przez ród Qin. Władca z tej dynastii, Shi Huandgi, przybrał tytuł :pierwszego cesarza”, ponieważ rzeczywiście pierwszy panował na całymi Chinami. Pomimo niepokojów w późniejszym okresie panowania, Zhou wnieśli istotny wkład w rozwój chińskiej cywilizacji, szczególnie sztuki i filozofii. Większość informacji o życiu Chin w tym czasie pochodzi z grobowców królewskich dynastii Zhou oraz bogatej szlachty, zwłaszcza tej z doliny Jangcy. Odkryte przez archeologów groby zawierały wiele przedmiotów, świadczących o wysokim kunszcie rzemieślniczym: rzeźby z brązu i srebra, zdobione drewniane figurki, instrumenty muzyczne i delikatne malunki na jedwabiu. Wyroby te dają wyobrażenie o bogactwie i stylu życia arystokracji chińskiej.
Pałacowe freski
August 6th, 2009Pałac w Mari, zbudowany z cegły mułowej, był największym obiektem Mezopotamii w drugim tysiącleciu przed naszą erą. Miał ponad trzysta pokoi, usytuowanych wokół wewnętrznego dziedzińca. Obok pałacu znajdował się kompleks świątynny. Większość naszych informacji o życiu w Mezopotamii pochodzi właśnie ze znalezisk w siedzibach królewskich, takich jak ta w Marii. Przez siedemset pięćdziesiąt lat ( 2500 – 1750 r. p.n.e.) Mari było miastem w pełni rozkwitłym. Budowlę wzniesiono za czasów panowania króla Zimiri – Lim ( ok. 1775 -1760 r. p.n.e.). Archeolodzy odkryli w niej malowane na tynku freski, zdobiące ściany dziedzińca i główne pokoje. Jedno z malowideł przedstawia ludzi, prowadzących ofiarnego byka podczas ceremonii religijnej. Odsłonięto również dekoracje w formie mozaik wykonanych z muszli. Ten styl zdobienia był popularny w okresie wczesnosymeryjskim. Ponadto znaleziono około 17500 glinianych tabliczek, które opisywały szczegóły życia w pałacu i mieście. Źródłem bogactwa Mari było przypuszczalnie cło, pobierane od statków pływających po Eufracie oraz podatki rolnicze. Pola nawadniał system kanałów irygacyjnych, którego utrzymanie wymagało dużych nakładów.
Paleta Narmera
August 5th, 2009Starożytną Paletę Narmera, wykonaną z łupku, znaleziono pośród ruin świątyni Kom el Ahmer w 1898 roku. Jest to najstarszy przykład zapisu historycznego i jednocześnie egipskiego pisma hieroglificznego. Na palecie wyryto historię czasów Narmera, pierwszego faraona Egiptu. W owym czasie kraj był podzielony na dwie części: Górny i Dolny Egipt. Narmer – znany również pod imieniem Menes – władał Górnym Egiptem, lecz zamierzał podbić Dolny i zjednoczyć cały kraj pod swoim berłem. Sceny i symbole na palecie przedstawiają faraona biorącego udział w walce: na jednej stronie Narmer zabija wroga kamienną maczugą. Głowę władcy zdobi biała korona Górnego Egiptu. Na prawo od króla umieszczono wizerunek sokoła. Poniżej istnieje inskrypcja informująca, iż „ Bóg Horus oddaje podbitą deltę królowi”. Tekst odnosi się do obszaru Dolnego Egiptu, który Narmer próbował sobie podporządkować. Na drugiej stronie palety wyobrażono zwycięskiego faraona w czerwonej koronie Dolnego Egiptu, spoglądającego na poległych w bitwie wrogów. U góry widnieje imię Narmera zapisane hieroglifami: Sum (ryba) – oznacza „nar”, dłuto – to „mer”. Późniejsi faraonowie jak np.: Ramzes II, chętnie uwieczniali swe zwycięstwa w rzeźbach i na reliefach. Narmer utrwalił dla potomnych swoje dokonania na palecie.
Miasta w kanionach
August 4th, 2009Cywilizacje w Ameryce Północnej rozwijały się inaczej niż europejskie. Indianie północno – amerykańscy żyli w odosobnionych społecznościach w których każda miała odrębną kulturę i styl życia. Około 700 roku naszej ery na południowym zachodzie kontynentu istniały trzy główne nurty kulturowe plemion: Hohokam, Mogollon i Anasazi. Najliczniejsi byli Indianie Anasazi zamieszkujący obszar zwany „ czterema narożnikami”, gdzie schodzą się granice stanów: Nowego Meksyku, Kolorado, Utah i Arizony. Jest to wyżyna poprzecinana głębokimi kanionami. W jednym z nich – Chacho – Indianie Anasazi zbudowali Pueblo Bonito, w którym żyło około 1200 ludzi. Zamykał je wał obronny w kształcie litery D. wewnątrz murów znajdowało się ponad 800 pokoi mieszkalnych. W całym wąwozie było 12 osad tego typu, połączonych drogami o długości około 400 kilometrów. Każde miasto posiadało specjalne pomieszczenie zwane „ Kiva”, gdzie mieszkańcy spotykali się, by omówić własne sprawy, np.: plan zasiewów, ceremonii religijnych czy wysłuchać poleceń przywódców. W osadzie znajdowało się również centrum religijne. Miasto w kanionie Chacho wyludniły się wkrótce po 1300 r. n.e. Prawdopodobnie spowodowane to było nieudanym zbiorami i koniecznością przeniesienia się na inne ziemię lub zagrożeniem ze strony wrogich plemion.
Łowcy z epoki paleolitu
August 3rd, 2009Przodkowie współczesnego człowieka pojawili się w Afryce, nie budzi wiec zdziwienia fakt, że pierwsi przedstawiciele gatunku – Homo sapiens sapiens – także stąd się wywodzą. Najstarsze ślady ich pobytu w południowej Afryce datuje się na około sto tysięcy lat przed naszą erą, czyli okres zwany paleolitem środkowym. Ludzie ci wykonywali narzędzia i broń, obrabiając ułomki kamienne, formując ostre wierzchołki i krawędzie. Ważnym miejscem badań życia paleolitycznych łowców jest ujście rzeki Klasies w Republice Południowej Afryki. Znaleziono pozostałości świadczące, iż ludzie mieszkali tutaj w kamiennych jaskiniach około 125 000 – 70 000 lat temu. Archeolodzy stwierdzili, że podstawą utrzymania było zbieranie mięczaków i ślimaków morskich oraz polowanie na foki żyjące w okolicznych wodach. Jest to pierwszy potwierdzony przypadek wykorzystywania przez ludzi zasobów morza. Myśliwi znad Klasies polowali również na zwierzęta lądowe. Sądząc po popiołach z ognisk znalezionych w jaskiniach, suszenie mięsa było podstawowym sposobem konserwowania żywności. Prawdopodobnie ludzie paleolitu prowadzili życie religijne. Naukowcy przypuszczają, iż malowali oni ciała żółta ochrą i składali zmarłych do grobów. Badania stanowiska dostarczyły wielu informacji o tych zręcznych łowcach.
Głowy Giganty
August 2nd, 2009Olmekowie, żyjący w pobliżu wschodniego wybrzeża Meksyku od około 1300 rok p.n.e., stworzyli pierwszą cywilizacje w Ameryce Środkowej. Byli utalentowanymi artystami i zręcznymi rzeźbiarzami, wykorzystującymi w swoich pracach jadeit i bazalt – surowce sprowadzane z odległych terytoriów Meksyku. Olmeckie centrum obrzędowe w San Lorenzo dostarcza wielu przykładów ich twórczości artystycznej. Zespół świątynny zbudowano na płaszczyźnie skalnej, około pięćdziesięciu metrów ponad otaczającym terenem. Na jej szczycie, wokół dziedzińca usypano z ziemi kilkanaście sztucznych platform. Znajdowały się tam baseny do obrzędowych kąpieli, a także plac do rytualnej gry w piłkę, w której uczestniczyło wielu mieszkańców Meksyku. Centrum świątynne udekorowano masywnymi w stylu rzeźbami i płaskorzeźbami. Wielkie, zdobione bloki bazaltu mogły służyć jako trony. Zwracają uwagę ogromne kamienne głowy Olmeckich władców. Największe rzeźby zniszczono celowo około 900 roku p.n.e., a następnie zagrzebano na szczycie platformy. Nie wiadomo, co było tego powodem. W San Lorenzo znaleziono około dwustu mieszkalnych kurchanów; badania archeologiczne potwierdziły, że Olmekowie byli społecznością rolniczą, uprawiającą kukurydzę i inne zboża.
Bibliotek Assurbanipala
August 1st, 2009Asyryjczycy przeszli do historii jako twórcy wielkiego imperium, które zbudowali w wyniku krwawych wojen. Ci bezlitośni najeźdźcy zaprowadzali w podbitych państwach okrutne rządy. Wznosili kolumny zdobione reliefami, obrazującymi ich zwycięstwa; miały one ostrzegać ludzi przed nieposłuszeństwem wobec nowych władców. Byli też budowniczymi pięknych miast, takich jak Niniwa, Kalach (współczesne Nimrud) oraz Korsabat. Życiem miejskim sprawnie zarządzali urzędnicy pilnujący prawa i porządku. Artyści tworzyli rzeźby i reliefy, przedstawiające sceny z życia codziennego. Tematem jednego z nich jest polowanie – król ze świtą wyruszył, aby zabić lwy górskie, napadające na ludzi i zwierzęta gospodarskie. W pałacu w Niniwie znajdowała się biblioteka Assurbanipala, ostatniego z wielkich królów asyryjskich. Przechowywano w niej dwadzieścia tysięcy glinianych tabliczek pokrytych pismem klinowym, które dostarczają wielu informacji z zakresu prawa i historii. Archeolodzy, badając Niniwę w XIX wieku, odnaleźli zapisany na dwunastu tabliczkach „Epos o Gilgameszu”, sławiący heroiczne czyny króla – boga. W końcu VII wieku p.n.e. zbliżał się kred imperium asyryjskiego. Niniwę zdobyto i zniszczono w 612 p.n.e. Starożytna biblioteka Assurbanipala została pogrzebana wśród ruin pałacu.